MUHASEBE KAYIT YÖNTEMLERİ
Muhasebe Kayıt Yöntemleri
Kanuni defter tutmak zorunda olanlar, ticari islemlere ait kayıtlarının tutulmasında
durumlarına uygun olan asagıdaki iki kayıt yönteminden birisini seçerler. Bunlar;
-Tek taraflı (basit) kayıt yöntemi
-Çift taraflı(muzaaf) kayıt yöntemi
İşletmeler tek taraflı kayıt sisteminde gider veya gelir ile ilgilenirler. Gider veya Gelirin hangi ödeme ve borçlanma araçlarıyla yapıldığını dikkate almazlar. Genellikle küçük işletme sahipleri gelir veya giderlerini anlık olarak görmek isterler. Bu yöntemde buna imkan sağlamaktadır.
Tek taraflı kayıt sistemine İşletme defteri ve Serbest Meslek Kazanç defteri örnek olarak gösterilebilir.
Tek Taraflı Kayıt Sistemi İşletme Defteri:
İşletme defteri gelir ve giderlerin tek taraflı olarak kaydedildiği defterdir. Önceleri işletme defteri elde tutulurdu. Fakat günümüzde teknolojinin ilerlemesiyle birlikte bilgisayarlı muhasebe paket programları geliştirilmiş, artık muhasebe elde tutulmamaktadır. İşletme defteri modülü sayesinde yapılan bir işlem sonuçları yazıcıdan alınmakta ve analiz yapılabilmektedir.
Çift Taraflı Kayıt Sistemi:
Çift taraflı kayıt yöntemi, tek taraflı kayıt yönteminden farklı olarak bir işlem en az iki hesapta izlenir. Çift taraflı kayıt sistemini 1.sınıf tacirler kullanır.
Çift taraflı kayıt sisteminde bir kuralımız vardır. Çift taraflı kayıt sisteminde mevcutlarda bir artış olduğu zaman hesaba borç, azalış olduğu zaman hesaba alacak kaydedilir.Örneğin işletmenin kasasındaki para bankaya yatırılmış ise kasada bir azalma olduğu için hesaba alacak, bankadaki mevduatımızda bir artış olduğu için hesaba borç kaydedilir. Yani bankaya para yatırılması çift taraflı bir işlem yaratmıştır. Bir taraftan bu işlem kasayı ilgilendermekte, bir taraftan da bankadaki hesabımızı ilgilendirmektedir.
Çift taraflı kayıt sisteminde işlemler önce tarih ve sıra numarasına göre YEVMİYE DEFTERİ ne kaydedilir. Buradan da sınıflandırma yapılarak DEFTER-İ KEBİR(BÜYÜK DEFTER) e kayıt yapılır. Ardından MİZAN düzenlenerek yapılan işlemlerin doğruluğu kontrol edilir.
Bilgisayarlı muhasebe uygularında işlemler yevmiye defterine kaydedilmez. İlk önce işlemler muhasebe fişlerine kaydedilir. Bu fişler
A-Tahsil Fişi B-Tediye Fişi C-Mahsup Fişi D-Açılış Fişi dir.
ÇİFT TARAFLI KAYIT SİSTEMİNİN AŞAMALARI
İşletme Hesabı Defteri
İşletme defterinin sol kısmında GİDERLER yer alır. Giderler kısmında dönem başı mal mevcudu ile satın alınan mallar ile ödenen ücret ve diğer giderler(işçi ücreti,elektrk,su,doğal gaz…vs) yer alır.
****Gider kısmına borç ve alacaklar kaydedilmez. Ayrıca satın alınan duran varlık bedelleri gider olarak kaydedilmez sadece alınan duran varlıkların KDV si gider olarak yazılabilir.
Aşağıda işletme defterinin gider kısmı gösterilmektedir.
GİDER İŞLETME HESABI DEFTERİ
| Sıra No | Kayıt Tarihi |
Alınan Fatura veya Vesikanın Tarihi ve Numarası | AÇIKLAMA(İzahat) | Ödenen Ücret ve Diğer Giderler | Alınan Emtia(Mal) Bedeli | İndirilecek Katma Değer Vergisi | TOPLAM |
| Dönem başı stok | |||||||
| TOPLAM(YEKÜN) | |||||||
İşletme defterinin GELİR kısmında ise satılan mal veya hizmet bedelleri ile bunlara ilişkin hesaplanan KDVler, alınan ücret ve diğer giderler ve dönem sonu stok kaydedilir.
GELİR İŞLETME HESABI DEFTERİ
| Sıra No | Kayıt Tarihi |
Verilen Fatura veya Vesikanın Tarihi ve Numarası | AÇIKLAMA(İzahat) | Alınan Ücret ve Diğer Giderler | Satılan Emtia(Mal) Bedeli | Hesaplanan Katma Değer Vergisi | TOPLAM |
| Dönem sonu stok | |||||||
| TOPLAM(YEKÜN) | |||||||
—————
VERGİ USUL KANUNUNDA BELGE
Vergi Usul Kanununda Belge
Vergi usul kanununa göre muhasebe kayıtlarının objektif belgelerle kanıtlanması zorunludur. Belgeler ispat vesikalarıdır. Yapılan işlemlerin doğru olup olmadığı belgeler sayesinde ortaya çıkar. Belgeler Türk Ticaret Kanununda ve Vergi Usul Kanununda ayrı bölümlenmiştir. Vergi Usul Kanununda yer alan belgeler daha çok devletin vergi alacağını eksiksiz olarak alabilmesine imkan sağlayan belgeler niteliğindedir.
Ayrıca belgelerin kanunda yer alan şekil şartlarını taşımaları kaydıyla sahibi hakkında delil olabilir. Anlaşmazlık halinde belgelerin kanunda yer alan şekil şartlarını taşıyıp taşımadığı önem kazanır.
Belgeler iki şekilde temin edilir. İlk olarak Vergi Dairesi ile anlaşmalı matbaalara gidip gerekli belgeler bastırılabilir. Diğer bir yöntem de kırtasiyeden boş belgeleri alıp notere onaylatmaktır. Fakat ikinci yöntem tasdik ücretinin pahalı olması dolayısıyla pek kullanılmamaktadır. Genelde mükellefler şirket bilgilerini matbaaya vererek temel bilgiler matbaa tarafından basılmaktadır.
Vergi Usul Kanununda yer alan belgeler şunlardır:
1. Fatura
2. Sevk İrsaliyesi
3. İrsaliyeli Fatura
4. Müstahsil Makbuzu
5. Gider Pusulası
6. Yazarkasa Fişi
7. Serbest Meslek Makbuzu
8. Döviz Alım-Satım Belgesi
9. Yolcu Listesi
10. Perekande Satış Fişi
11. Diğer Belgeler
Türk Ticaret Kanununda Belge
Türk ticaret kanununda yer alan belgeler, ticaret hayatında borç alacak ilişkilerinde karşılıklı güven tesis etmek için geliştirilmiş belgeler ile bir ticari kuruluşa ortak olmak amacıyla alınan hisse senetleri gibi menkul kıymetlerin izlendiği belgelerdir.
Türk Ticaret Kanununda yer alan belgeler aşağıdaki gibidir:
a-Kambiyo Senetleri
a.1 Bono(Emre muharrer senet)
a.2 Poliçe
a.3 Çek
b- Menkul Kıymetler
b.1 Hisse Senedi
b.2 Tahvil
b.3 Hazine Bonosu
b.4.Varlığa Dayalı Menkul Kıymetler
b.5 Finansman Bonosu…gibi
GENEL BİLGİ
Beyannameler
Kamu hizmetlerine harcanmak için hükümetin, yerel yönetimlerin yasalara göre doğrudan doğruya veya bazı malların fiyatlarının üstüne koyarak dolaylı yoldan herkesten topladığı paraya vergi denir. Devletin vergi toplamasındaki amaç kamu hizmetlerinin maliyetini karşılamaktır. Vergi, zorunlu ve karşılıksızdır. Kamu hizmeti yapmak durumunda olan devlet, bunu yaparken mal ve hizmet üretiminde bulunur. Gerekli üretim faktörlerini sağlarken kamu fonlarını kullanır.
Bu nedenle ekonominin kayıt altına alınması, planlanması, denetlenip geliştirilmesi, vergi adaleti ve dengeli gelir dağılımının sağlanması açısından muhasebenin önemi büyüktür.
Vergi mükellefin beyanına göre vergi dairesine ödenir. Beyan yazılı olacağı Vergi Usul Kanununda açıkca bildirilmiş olup, beyan, beyannameler yardımıyla vergi dairesine verilecektir.
Vergi Usul Kanununda yer alan beyannameler aşağıdaki gibidir.
1. Katma Değer Vergisi Beyannamesi(KDV Beyannamesi)
2. Muhtasar Vergisi Beyannamesi
3. Geçici Vergi Beyannamesi
4. Kurumlar Vergisi Beyannamesi
5. Özel Tüketim Vergisi Beyannamesi
6. Yıllık Gelir Vergisi Beyannamesi
1. Katma Değer Vergisi Beyannamesi:
Katma Değer Vergisi , yapılan mal ve hizmet teslimlerinde, mal veya hizmeti teslim
alanın, teslim edene ödediği vergidir. Katma değer vergisi dolaylı bir vergidir.
Katma değer vergisinin kısa adı. “KDV” dir.
Beyannameler
Kamu hizmetlerine harcanmak için hükümetin, yerel yönetimlerin yasalara göre doğrudan doğruya veya bazı malların fiyatlarının üstüne koyarak dolaylı yoldan herkesten topladığı paraya vergi denir. Devletin vergi toplamasındaki amaç kamu hizmetlerinin maliyetini karşılamaktır. Vergi, zorunlu ve karşılıksızdır. Kamu hizmeti yapmak durumunda olan devlet, bunu yaparken mal ve hizmet üretiminde bulunur. Gerekli üretim faktörlerini sağlarken kamu fonlarını kullanır.
Bu nedenle ekonominin kayıt altına alınması, planlanması, denetlenip geliştirilmesi, vergi adaleti ve dengeli gelir dağılımının sağlanması açısından muhasebenin önemi büyüktür.
Vergi mükellefin beyanına göre vergi dairesine ödenir. Beyan yazılı olacağı Vergi Usul Kanununda açıkca bildirilmiş olup, beyan, beyannameler yardımıyla vergi dairesine verilecektir.
Vergi Usul Kanununda yer alan beyannameler aşağıdaki gibidir.
1. Katma Değer Vergisi Beyannamesi(KDV Beyannamesi)
2. Muhtasar Vergisi Beyannamesi
3. Geçici Vergi Beyannamesi
4. Kurumlar Vergisi Beyannamesi
5. Özel Tüketim Vergisi Beyannamesi
6. Yıllık Gelir Vergisi Beyannamesi
1. Katma Değer Vergisi Beyannamesi:
Katma Değer Vergisi , yapılan mal ve hizmet teslimlerinde, mal veya hizmeti teslim
alanın, teslim edene ödediği vergidir. Katma değer vergisi dolaylı bir vergidir.
Katma değer vergisinin kısa adı. “KDV” dir.
2. Muhtasar Vergisi Beyannamesi:
Muhtasar beyanname gelir vegisi beyanlarından biridir. Muhtasar beyanname, işverenler veya vergi tevkifatı yapan diğer kimseler tarafından kesilen vergilerin matrahları ile birlikte, toplu olarak vergi dairesine bildirilmesine mahsustur(GVK md.84).
Muhtasar beyannamede stopaj usulü vergilendirme söz konusudur. Stopaj usulünde vergi asıl borçludan değil, vergi sorumlusundan talep edilir. Bu tür vergiler kaynakta kesilen vergilerdir. Bu yolla gelir daha sahibinin eline geçmeden önce vergilendirilmiş olmaktadır.
DEFTER TUTMA
Defter Tutma
Muhasebedeki tüm işlemler, objektif belgelere dayanarak gerekli defterlere kaydedilmesi gerekir.
Defterlere kayıt edilmeyen hiç bir işlem geçersizdir.
Defter tutma sorumluluğu tacirin en önemli sorumluluklarından biridir. Defter tutma aynı zamanda muhasebenin bilgi verme veya bilgi üretme fonksiyonunun göstergesidir.
Defterler vergi uygulamalarına ve de vergi dairesi tarafından denetime de yardımcı olmaktadır.
Vergi Usul Kanununa göre mükelelfler aşağıdaki amaçları sağlayacak şekilde defter tutmak zorundadır.
1. Mükellefin vergi ile ilgili servet, sermaye ve hesap durumunu tespit etmek,
2. Vergi ile ilgili faaliyet sonuçlarını ve işlemlerini belli etmek,
3. Mükellefin vergi karşısındaki durumunu hesap üzerinden kontrol etmek ve incelemek.
4. Mükellefin hesap ve kayıtlarının yardımıyla üçüncü şahısların vergi karşısındaki durumlarını kontrol etmek ve incelemek.
Türk Ticaret Kanununda ise defter tutmanın amaçları şöyle sıralanmıştır.
1. Ticari işletmelerin ekonomik ve mali durumunu tespit etmek,
2. Borç ve alacak ilişkilerini incelemek,
3. Her iş yılı içinde elde edilen sonuçları yani kârı veya zararı tespit etmek.
Muhasebede kullanılan defterler Vergi Usul Kanununda ve Türk Ticaret Kanununda yer alan defter ve belgeler olarak 2 grupta toplanmıştır.
Defter tutma olayını bir de defter tutan kişi yönünden ele alırsak; Ticari defterlerini
ticari belgelere dayanarak yasaların istediği şekilde tutan bir işletme sahibi, defterde yer alan
kayıtlara bakmak suretiyle ;
İşletmesinin kar-zarar durumunu öğrenir,
Satacağı malların maliyet fiyatını, dolayısıyla satış fiyatını bilir,
İşletmesi ile ilişkisi olan kişilerle, arasındaki borç alacak tutarlarının ne olduğunu öğrenir,
Devletine ödeyeceği vergi tutarını bilir,
İstatistiksel bilgi elde eder,
Önceki dönemlerle içinde bulunduğu dönemi karşılaştırma imkanı bulabileceğinden işletmesinin verimini arttırıcı kararlar alır,
Anlaşmazlık durumunda bu defter ve belgelerini ispat aracı olarak gerekli mercilere sunar.
Defter Tutacaklar:
Ticaret ve sanat erbabı, Ticaret şirketleri,İktisadi kamu müesseseleri, Dernek ve vakıflara ait iktisadi işletmeler, Serbest meslek sahipleri, Çiftçiler.
Defter Tutmayacaklar:VUK ‘un 173. maddesinde belirtilen şartları taşıyanlar ticari defter tutmak zorunda değillerdir.
Gelir vergisinden muaf olan esnaf, Gerçek usulde vergiye tabi olmayan çiftçiler, Gelir vergisi kanunumuza göre kazançları basit usulde tespit edilenler, Kurumlar vergisinden muaf olan ;İktisadi kamu müesseseleri ile Dernek ve vakıflara ait iktisadi işletmeler defter tutmak zorunda değildirler.
Tutulması Zorunlu Olan Defterler:
Tüccarlar defter tutma bakımından iki sınıfa ayrılmıştır. (VUK madde 176) Her sınıfın defter tutma şekli ve tutmuş olduğu defterler birbirinden farklıdır.
Buna göre;
Birinci sınıf tüccarlar Bilanço esasına göre,
İkinci sınıf tüccarlar ise İşletme hesabı esasına göre defter tutarlar.
Birinci Sınıf Tacirler ve Tutması Gereken Defterler:
Bilanço usulüne göre defter tutması gereken birinci sınıf tacirlerin kimler oldukları
Vergi Usul Kanunumuzun 177. maddesinde belirtilmiştir. Buna göre;
1-Satın aldıkları malları olduğu gibi veya işledikten sonra satan ve yıllık satış tutarları, 96.000.YTL veya 130.000. YTL yi aşanlar,
2-Birinci bentte yazılı olanların dışındaki işlerle uğraşıp da bir yıl içinde eldeettikleri gayri safi iş hasılatı 52.000.YTL yi aşanlar,
3- 1 ve 2 numaralı bentlerde yazılı işlerin birlikte yapılması halinde 2 numaralıbentte yazılı iş hasılatının beş katı ile yıllık satış tutarının toplamı 96.000.YTL’ yi aşanlar,
4- Her türlü ticaret şirketleri (Adi şirketler iştigal nevileri yukarıdaki bentlerden hangisine giriyorsa o bent hükmüne tabidir.)
5- Kurumlar Vergisine tabi olan diğer tüzel kişiler (Bunlardan işlerinin icabı bilanço esasına göre defter tutmalarına imkan veya lüzum görülmeyenlerin, işletme hesabına göre defter tutmalarına Maliye Bakanlığınca müsaade edilir.)
6- Kendi istekleri ile bilanço esasına göre defter tutmayı tercih edenler
İkinci Sınıf Tacirlerin Tutmak Zorunda Oldukları Defterler:
İkinci sınıf tacirler işletme hesabı esasına göre defter tutarlar.(V.U.K md 178)
1- 177. maddede yazılı olanların dışında kalanlar;
2-Kurumlar Vergisi mükelleflerinden işletme hesabı esasına göre deftertutmalarına Maliye Bakanlığınca izin verilenler.
3- Yeni işe başlayan tüccarlar iş hacimleri, yani alım satım ölçüleri belli oluncaya kadar ikinci sınıf tacir sayılırlar.
